Мин эдэр сааһым доҕоро, үөлээннэҕим, 4 сыл устата Хабаровскайдааҕы судаарыстыбаннаай култуура институтугар бииргэ үөрэммит однокурснигым, одногрупнигым Алексеев Александр Иванович туһунан ахтан санаан ааһыам. Саша мин өйбөр-санаабар, мин дууһабар саамай сырдык, ыраас өйдөбүлү хаалларда. Дьылҕа хаан ыйааҕа кытаанах эбит, өссө да үлэлиэх, кыайыах-хотуох киһи, эдэрчэ сааһыгар суорума суолланан бу орто дойдуттан туораабыта аһара хомолтолоох уонна кыһыылаах. Саша устудьуоннуур кэмиттэн аһара ыраас, толоругас, үтүө суобастаах этэ.Түөрт сыл устата бииргэ үҥкүүлээн, гостуруол бөҕөтүгэр сылдьан, строй этэрээккэ үлэлээн, эдэр устудьуон олоҕун эппитинэн-хааммытынан билбиппит. Саша оҥорбут, ылсыбыт дьыалатын тиһэҕэр тиэрдэр, хаһан да суол ортотуттан туораабат, кытаанах санаалаах этэ. Устудьуон киһи харчыта хаһан да быстыбат, экзаменнарын туой үчүгэйдик туттарар, хаһан баҕар көмөлөһөргө бэлэм, аһара үчүгэй табаарыс этэ. Устудьуоннуур сылларбытыгар хоту Сахалиҥҥа путинаҕа балык собуотугар иккитэ үлэлээн кэлбиппит. Сашаны эппиэтинэстээҕин билэр буолан квартельерынан ыытар этилэр. Онон мин Сашалыын хореография факультетыттан иккиэн ол командаҕа киирэн баран 2 нэдиэлэ строй отряд базатын бэлэмниир этибит. Олорор бараактары, остолобуойу, баанньыгы барытын сууйан-тараан бэлэм онорорбут. Бу командаҕа комиссар, врач, повар өссө хас да киһи киирэрэ. Үлэ бөҕөтүн үлэлээн, этэрээт кэлэригэр олорор, үлэлиир обьектарын сууйан- тараан бэлэмнээн буттэхпитинэ, этэрээт биирдэ кэлэрэ. Сашаны бары сөбүлүүр этилэр, аһара эппиэтинэстээх, толоругас, учүгэй табаарыс, маһы хайыппыт курдук көнө майгылаах, юмордаах, биир да тэрээһини көтүппэт, поход да буоллун, дискотека да буоллун, кэнсиэр да буоллун, кини активнай кыттааччы. Элбэхтик Хабаровскай куорат музыкальнай комедиятын тыйаатырыгар үнкүүлүүр этибит. Биһиги курс оҕолоро оһуобай иллээх этибит, араас омуктар үөрэнэллэрэ: нууччалар, сахалар, нанайдар, чукчалар, ульчалар, кэриэйдэр, еврейдар, немецтэр — ол да буоллар бэйэ-бэйэбитигэр аһара истиҥник-иһирэхтик сыһыаннаһарбыт. 24 буолан киирэн баран 30 тахса буолан бутэрбиппит. Атыттар Академтан кэлэн үөрэхтэрин салҕаан бутэрбиттэрэ. Мин үөрэнэрбит тухары группа комсора, Тамара Сивкова, Сахалинтан сылдьар кыыс старостабыт этэ. Күн бүгүҥҥэ дылы билсэ, алтыһа олоробут, үөрэхпитин бүтэрбиппит 40 тахса сыл ааста даҕаны. Үөрэхпитин бүтэрэн бары араас сиринэн тарҕаһан үлэбитин саҕалаабыппыт. Вера Черноградская, Александр Алексеев Саха Саха судаарыстыбаннай үҥкүү ансаамбылыгар үҥкүү артыыстарынан киирбиттэрэ. Мин Покровскайдааҕы муусука оскуолатын хореография салаатын уһуйааччыта буолбутум. Надя Посельская Чурапчытааҕы муусука оскуолатын хореография салаатын учууталынан ананан үлэбитин саҕалаабыппыт. Мин үөрэхпин бүтэрэр сылбар кэргэн тахсан Христофороваттан Архипова буолбутум. Кэлин кэргэним төрөөбүт дойдутугар көһөн тахсан ритмика учууталынан күн бүгүҥҥэ дылы үлэлии олоробун. История учууталын үөрэҕин бүтэрэн өссө история учууталынан үлэлиибин. Куоракка киирдэҕим аайы Үҥкүү тыйаатырыгар Александр Ивановичка, Вера Николаевнаҕа киирэн ирэ-хоро кэпсэтэн, ааспыты билиҥҥини санаһан-ахтан ааһарбыт. Дьэ ол киирдэхпинэ Саша уруй-айхал бөҕөтө буолар, ханна да олордуон булбат, сразу чэй, кофе, олох илиибиттэн сиэтэн тутан олордор. Туой “Роза маладьыас”- диир. Тоҕо инньэ диир диэтэххэ мин 4 оҕону төрөтөн, 9 сиэннэнэн олоробун. Бииргэ үөрэммиттэртэн Света Кергытваль “Эргырон” ансаамбыл артиската уонна мин 4 оҕолоохпут. Олох сатыы хаамтарбат такси сакаастаан дьиэбэр тиэртэрэн. Сарсыныгар звоннаан ханна бараҕын диэн ыйытар, онно барабын диэтэхпинэ олох такси сакаастаан ылларар-иттэрэр. Ону мин “Бээ, Саша, тугуй бэйэм булан баран кэлиэм“, — диибин. Саҥа Дьылга оҕолорбор бэлэх ыытааччы. Ыарытыйдым диэтэххэ быраас кэпсэтэ охсон, консультациялата охсор, наһаа да үчүгэй табаарыс этэ. Кэргэним улаханнык ыалдьыбытыгар соҕуруу сылдьан быраас булан, кэпсэтэн көмө-бөҕө буолбута. Кини олоҕун үлэтигэр бүүс бүттүүн анаата. Оҕо төрөппөккө, алаһа дьиэ тэриммэккэ уонна маннык соһумардык олохтон барда. Баҕарбыт баҕа санаатын түмүгэр тиэрдибэтэ. Утарылаһааччы да күүстэр элбэхтэр эбит. Ыра санаата олох Үҥкүү тыйаатыра өрөспүүбүлүкэ киэн туттуута, автономнай кэлэктиип курдук хааллара этэ. Тыйаатыр үлэтин, ситиһиилэрин, сертификаттарын, грамоталарын, араас докумуоннарын көрдөрө-көрдөрө кэпсиирэ. Тыйаатыр дириэктэринэн үлэлии олорон артыыстарыгар, үлэһиттэригэр кыаҕа баарынан барыларыгар көмөлөһөрө. Ким баҕар киирэн көмөҕө наадыйдаҕына, бэйэтин дьыалатын быраҕан туран көмөлөһө сүүрэрэ. Үлэһиттэрин туһунан наһаа учугэйдик кэпсиирэ. Биирдэ олордохпуна улэһитэ киирэн “Александр Иванович сирим дьыалата сатаммат, көмөлөһүөххут дуо “- диэбитигэр,” «Конечно, конечно помогу завтра, туда сходим,” — диэбитэ. Онон киниэхэ хаһан баҕар киирэн проблемаҕын этиэххин, көмө көрдөһүөххун сөп эбит диэн көрбүтүм. Табаарыһым олорбут олоҕо сып-сырдык, ып-ыраас. Саша урдүк культуралаах, врожденнай аристократ, интеллигент, тутта-хапта сылдьардыын, тыллыын-өстүүн киһи эрэ убаастыыр киһитэ этэ. Дьиэтэ-уота киһи эрэ ымсыырыах курдук, эчи сырдыга, дизайна кэрэтэ, барыта ымпыгар-чымпыгар дылы толкуйданан тутуллубут. Саша киэнэ онтон атын буолбата чуолкай. Доҕорбут Александр Иванович быдан дьылларга быраһаай, эн мин дууһабар үйэ саас тухары мэлдьи тыыннааххын..
Архипова Роза Егоровна, СӨ култууратын туйгуна, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, РФ иитиигэ уонна үөрэхтээһиҥҥэ буочуоттаах үлэһитэ