1979 сыллаахха Саха АССР култууратын министиэристибэтэ Саха сиригэр профессиональнай үҥкүү бөлөҕүн тэрийээри үҥкүүгэ дьоҕурдаах, талааннаах оҕолору мунньан улахан үс түһүмэхтээх куонкурус тэрийбитэ. Ол түмүгүнэн 30 эдэр ыччат Ленинград куоракка Ленкэнсиэр иһинэн Айар мастарыскыайга үөрэнэ уонна бастакы саҥа бырагыраамманы оҥотторо барбыппыт. Эдэркээн үҥкүүһүттэр аатырбыт ускуустуба киинигэр, балет ускуустубата сайдыбыт сиригэр үөрэнэр кыахтаммыппыт. Наһаа да кэрэ, умнуллубат кэм этэ.
Александр Иванович Алексеев бу куонкуруска эмиэ кыттыбыт эбит. Ол гынан баран бу эдэр дьоннор курдук культпросвет училище, балетнай студия үөрэҕэ суох буолан опера уонна балет тыйаатырын педагог-репетитора Евдокия Федотовна Сивцева үҥкүүгэ үөрэниэххин наада диэбит этиитин өйүгэр хатанан үөрэнэргэ быһаарыммыт. Ити кэннэ Военкоматтан бэбиэскэ тутан Сэбиэскэй Армия кэккэтигэр сулууспалыы барбыт. 1979 сыллаахха этэҥҥэ ийэ дойдутугар ытык иэһин толорон баран Хабаровскайдааҕы култуура институтугар хореография салаатыгар үөрэххэ киирбит. Түөрт сыл устата кыһаллан-мүһэллэн, тиритэн-хорутан үрдүк үөрэҕи ситиһиилээхтик бүтэрэн баран, 1983 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай үҥкүүтүн ансаамбылыгар балет артыыһынан үлэҕэ киирбит. 9 сыл устата эҥкилэ суох үҥкүүлээбитэ. Бэйэтин идэтин наһаа сөбүлүүрэ, ситимнээхтик, кыһамньылаахтык үҥкүүлүүрэ. Өссө кини общественнай үлэнэн дьарыктанара. Куруук эппиэтинэстээх буолара.
1992 сыллаахха Александр Иванович сүүрэн-көтөн, үрдүк таһымнаах кэпсэтиилэр кэнниттэн Саха үҥкүүтүн ансаамбыла 10 сыллаах үбүлүөйүн Москубаҕа “Россия” кэнсиэр залыгар презентация ыыппыта. Ону тэҥэ Саха сирэ Арассыыйаҕа холбоспута 360 сылын эмиэ киэн далааһыннаахтык тэрийэн ыыппыта. Дьэ, ити кэннэ Михаил Ефимович Николаев Уурааҕынан Саха судаарыстыбаннай үҥкүүтүн ансаамбыла Саха Өрөспүүбүлүкэтин үҥкүүтүн тыйаатырын статуһун ылбыта. Александр Иванович салайааччы быһыытынан артыыстар үлэлиир усулуобуйаларын – Кулаковскай аатынан Култуура киинин, олорор дьиэлэрин-уоттарын, материальнай базатын тэрийэн, хааччыйан барбыта. Александр Иванович профессиональнай, үрдүк таһымнаах продюсер этэ. Кини кэлэктиибин Аан дойду устун, Арассыыйа араас муннуктарынан, Саха сир устун элбэх гостуруоллары тэрийэн ыыппыта. Саха үҥкүүтүн, ырыатын, муусукатын дьон сэргэ хас да континеҥҥа билбитэ. Мин тыйаатырым артыыстарын кытары Францияҕа, Испанияҕа, Канадаҕа, Америкаҕа Норуоттар икки ардыларынааҕы бэстибээллэргэ сылдьыбытым. Александр Ивановиһы бэстибээл салайааччылара наһаа убаастыыр, үлэтин үрдүктүк сыаналыыр этилэр.
Александр Иванович бэйэтин тула айар куттаах интеллигенция дьону — композитордары, ветеран балет артыыстарын, хореографтары түмэр этэ. Кини үлэлээбит кэмигэр барыта 59 испэктээк турбута. Ол иһиттэн 17 оҕо испэктээгэ. 2015 сыллаахха Кыыл Уола төрөөбүтэ 115 сылыгар “Куллустай Бэргэн” этнобалеты Москубаҕа ыччат тыйаатырыгар уонна Санкт-Петербурга Эрмитажнай тыйаатырга көрдөрбүппүт. Онно мин Сергей Афанасьевич уобараһын толорон ыалдьыттары көрсүбүтүм. 2022 сыллаахха РОСКОНЦЕРТ чэрчитинэн “Дети Белого Солнца” этнобалеты Москубаҕа ыччат тыйаатырыгар уонна Санкт-Петербурга Эрмитажнай тыйаатырга көрдөрбүппүт. Биһигини иккис сырыыбытыгар ити тыйаатырдарга күндү ыалдьыттар курдук көрсүбүттэрэ, Александр Ивановиһы өрө туппуттара. Этнобалеты наһаа табыллан, үчүгэй баҕайытык көрдөрбүппүт. Элбэх журналистар. Телевидение, радио үлэһиттэригэр интервью бөҕөтүн биэрбитэ.
Александр Иванович хас биирдии артыыс айар киэһэтигэр эбэтэр сольнай кэнсиэригэр наһаа кыһаллан көмөлөһөөччү. Уопсайынан, кини элбэх дьону кытары алтыһара. Кабинетыгар аана сабыллыбат этэ. Куруук наар үлэһиттэр, ыалдьыттар баар буолааччылар. Барыларын кытары истиҥник көрсөрө, кэпсэтэрэ.
Сергей Афанасьевич Зверев-Кыыл Уола аатын, айбыт айымньыларын үйэтитиигэ элбэхтик үлэлээбитэ. Наар Сергей Афанасьевич оҕолорун, кини бөлөҕөр үҥкүүлээбит бэтэрээннэри, Сунтаар айар куттаах дьонун-сэргэтин мунньан, учуонайдары, хореографтары, суруйааччылары, култуура уонна ускуустуба диэйэтэллэрин мунньан Төгүрүк остуоллары, конференциялары тэрийээччи. 2024 сыллаахха, күһүн, эмиэ Сунтаарга экспедицияҕа Красноярскайтан ыҥырыллан кэлбит суруйааччы Николай Алексеевич Юрловы, балетмейстердары Долаана Чындаевна Федотованы, Юрий Михайлович Фёдоровы кытта сылдьыбыта.
Александр Иванович Москубаҕа уонна Санкт-Петербурга элбэх ускуустуба, балет, биллиилээх үҥкүү кэлэктииптэри кытта билсиһэр этэ – “Гжель”, “Березка”, Моисеев аатынан үҥкүү бөлөхтөрө, А.Я.Ваганова аатынан Нуучча балетын академията, Н.А.Римскай-Корсаков аатынан Санкт-Петербургтааҕы консерватория, П.И.Чайковскай аатынан Москубатааҕы судаарыстыбаннай консерватория, “Байкал» ырыа уонна үҥкүү бөлөҕө уо.д.а.
Александр Иванович Саха сирин култууратыгар уонна ускуустубатыгар бэйэтин дириҥ суолун хаалларда. Кини төрүттээбит тыйаатыра сайдарыгар туох баар билиитин, уопутун, кыаҕын, кыһамньытын биэрдэ. Күндү Александр Иванович, эн тускунан мин дууһабар үтүө өйдөбүл, сырдык санаа үйэ саас тухары хаалыа…
Афанасий Дмитриевич Афанасьев
Саха судаарыстыбыннай үҥкүүтүн бөлөҕүн бастакы састаабын солиһа,
С.А.Зверев-Кыыл Уола аатынан СӨ Үҥкүүтүн тыйаатырын бэтэрээнэ,
СӨ норуодунай артыыһа,
Арассыыйа уонна СӨ үтүөлээх артыыһа,
“Гражданская доблесть” хаһаайына,
Арассыыйа театральнай диэйэтэллэрин Сойууһун чилиэнэ,
Таатта улууһун уонна Мэҥэ-Хаҥалас Бүтэйдээх нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо